Kategorie
Kraje nordyckie

Sztokholmska Strefa Czystego Transportu

10 października 2023 był dniem, w którym konserwatywno-liberalnych Moderatów ogarnęła „benzynowa wściekłość” – podsumował napięcia w mieście Klimatgranskaren na Instagramie, po tym jak władze postanowiły wprowadzić w Sztokholmie Strefę Czystego Transportu, tzw. miljözon klass 3, do której nie będzie można wjechać żadnym pojazdem spalinowym. To pierwsza tego typu Strefa Czystego Transportu w Szwecji. Ograniczenie miałoby dotyczyć części centrum miasta od 31 grudnia 2024. Szwecja idzie zatem na całość uznając, że zdrowie ludzi jest najważniejsze. Władze w Polsce trzęsąc się przed samochodziarzami zaledwie zakazują poruszania się najstarszymi, trzydziestoletnimi najbardziej trującymi autami. Skala zmian jest zatem totalna w Sztokholmie i śladowa w Polsce. Tymczasem to właśnie w Polsce rocznie z powodu spalin i zanieczyszczeń samochodowych umiera prawie 50 000 osób. W województwie sztokholmskim dla porównania ok. 1 000 osób. Mamy też w Polsce inne niechlubne dane: pierwszy oficjalnie zdiagnozowany przypadek 11-letniego warszawiaka z poważnymi powikłaniami zdrowotnymi wynikającymi z wdychania toksycznego powietrza. Tym bardziej szokuje opór, z jakim polscy kierowcy walczą o swoją wygodę poruszania się po mieście autami. I tym bardziej szokuje opieszałość, z jaką władze w Polsce wprowadzają Strefy Czystego Transportu.

O ile czystsze jest powietrze w Sztokholmie?

W listopadzie 2022 jakość powietrza w centrum Sztokholmu poprawiła się o połowę od 2016. Średnioroczna ilość dwutlenku azotu na najbardziej ruchliwych ulicach centrum spadła. Szwedzka branża transportowa należy do najczystszych na świecie i wciąż jest w fazie przestawiania się na jeszcze bardziej przyjazną dla środowiska, ale Lars Burman, który zajmuje się od 20 lat pomiarami jakości powietrza twierdzi, że trzeba iść dalej, bo każda ilość spalin wpływa negatywnie na zdrowie ludzi.

O szkodliwym wpływie dwutlenku azotu dla naszego zdrowia napisano już tyle, że z tą wiedzą już dawno powinniśmy zrezygnować z poruszania się autami. PAP opublikował średniomiesięczne stężenie dwutlenku azotu w październiku 2023 w mikrogramach na metr sześcienny w wybranych miastach. W Helsinkach wyniosło ono 10,9, w Sztokholmie 11,6, w Kopenhadze 13,5, w Oslo 16,7 a w Warszawie 24,2. W mikołajki „Gazeta Wyborcza” pisała, że Kraków jest drugim najbardziej zasmogowanym miastem na świecie a

„stężenie pyłów w niektórych częściach Polski przekroczyło 1 000 % normy”.

Dwa dni później Alert RCB ostrzegał o złej jakości powietrza w Krakowie i zachęcał do zrezygnowania z aktywności na zewnątrz. I to nie jest jednorazowe wydarzenie tylko trująca nas norma obowiązująca od dekad. Polskie miasta na stałe zajmują czołowe miejsca w rankingach najbardziej zanieczyszczonych. W 2022 na 50 najbardziej zanieczyszczonych miast Unii Europejskiej aż w 72% były polskie miasta. Nawet w polskich uzdrowiskach normy są przekroczone od 300 do 600%.

Gdy więc Rada Miasta Krakowa przyjęła uchwałę w sprawie wprowadzenia w mieście Strefy Czystego Transportu niejedna osoba odetchnęła z ulgą a na usta cisnęło się „Wreszcie!”. Osobiście czułam dumę, bo Kraków jest pierwszym miastem w Polsce, które postanowiło stworzyć Strefę Czystego Transportu. Obecnie na świecie istnieje ich już ponad 320 a do 2025 ma ich być 500.

Na stronie Zarządu Transportu Publicznego w Krakowie można zobaczyć, że za zanieczyszczenie powietrza w Krakowie odpowiadają w 66% pojazdy z silnikiem Diesla, pomimo tego, że jest ich o 20% mniej od pojazdów benzynowych. Ale to one emitują więcej toksyn. Pierwszy etap Stefy Czystego Transportu zacznie obowiązywać 1 lipca 2024 i wtedy auta około 30-letnie będą miały ograniczony wjazd do miasta. No właśnie, zaledwie te najstarsze. Dlaczego pomimo katastrofalnych danych, świadomości skali zanieczyszczenia powietrza spalinami władze podejmują tak marginalne, opieszałe i wręcz śladowe działania?

Likwidacja niemal wszystkich parkingów w centrum Sztokholmu

Gdy wytyczano w Sztokholmie granice Strefy Czystego Transportu wybrano te okolice, które szczególnie lubiane są przez pieszych i rowerzystów. Dzięki temu strefa bez pojazdów spalinowych pozwoli zniwelować narażenie ich na negatywny wpływ spalin i zamieszczeń. A ponadto jak podkreślił radny partii Zielonych Lars Strömgren chodzi o podniesienie jakości życia w mieście i zadbanie o zdrowie mieszkańców, począwszy od tych najmłodszych. Bo dziecięce płuca, gdy się rozwijają szczególnie źle reagują na spaliny. Radny powołał się na badania szwedzkich naukowców z prestiżowego Karolinska Institutet, którzy wykazali, że dzieci dorastające przy ulicach z wysokim poziomem spalin mają już w wieku 6 miesięcy obniżoną czynność płuc. Badanie przeprowadzono na 177 niemowlakach wychowywanych w Sztokholmie.

„Zanieczyszczenie powietrza w Sztokholmie jest stosunkowo niskie w porównaniu z danymi międzynarodowymi, niepokojące jest więc, że nawet te poziomy wydają się mieć negatywny wpływ na czynność płuc niemowląt”

– powiedział profesor Göran Pershagen współautor badania, którego wyniki opisano w artykule „Air pollution exposure impairs lung function in infants” opublikowanym na łamach „Acta Pædiatrica”.

Uratujmy polskie dzieci przed spalinami

Na ten aspekt zwróciła uwagę Fundacja Rodzic w Mieście, która przygotowała petycję skierowaną do Rzeczniczki Praw Dziecka prosząc w niej o zadbanie o prawa polskich dzieci do oddychania czystym powietrzem. W petycji można przeczytać, że:

„Narażone na smog przedszkolaki i dzieci w wieku wczesnoszkolnym częściej chorują, przeziębiają się, częściej dochodzi u nich do infekcji oskrzeli i płuc, rozwijają się alergie i astma. Dodatkowo naturalne bariery, takie jak nabłonek dróg oddechowych, jelit czy bariera krew-mózg rozwijają się gorzej, gdy dziecko oddycha zanieczyszczonym powietrzem. Badania krakowskich naukowców „Neurosmog” jasno pokazują, że nawet krótkotrwała ekspozycja na zanieczyszczone powietrze powoduje u dzieci dekoncentrację, problemy z nauką, rozdrażnienie, apatię”.

Sztokholmska Strefa Czystego Transportu zostanie oczywiście z czasem rozszerzona o kolejne kwartały. Ale to nie wszystkie zmiany jakie planują przeprowadzić władze miasta, w którym zanieczyszczenie powietrza jest dużo mniejsze niż w większości polskich miast. Nie tylko zainspirowały innych, bo władze gminy Sundbyberg zaczęły rozważać podobny pomysł i 27 października zleciły przygotowanie w tym temacie ekspertyzy. Jednocześnie na starym mieście, w Gamla Stan do przyszłego lata zostanie zlikwidowanych 130 miejsc parkingowych, żeby zrobić miejsce pieszym i rowerzystom. W ich miejsce zasadzone zostaną drzewa, powstaną ogródki, place zabaw, zieleńce i inne miejsca, w których będzie można spędzić czas z dala od smrodu spalin i hałasu aut. A dostać się do nich będzie można pieszo i na rowerze, co akurat świetnie wpisuje się w zadanie gminy polegające na profilaktyce prozdrowotnej. Jeśli więcej sztokholmczyków zrezygnuje z poruszania się autami zyska na tym piękniejące miasto, powietrze, które stanie się czystsze i ludzie, bo będą zdrowsi.

Co jest nie tak z prawicą?

Chęć wprowadzenia w Warszawie Strefy Czystego Transportu wojewoda mazowiecki Tobiasz Bocheński (ur. 1987), który na to stanowisko został mianowany z rekomendacji PiS nazwał „strefą wykluczenia komunikacyjnego”. Sebastian Kaleta, poseł z ramienia Suwerennej Polski określił ją rozwiązaniem „tylko dla bogatych”, „strefą wykluczenia” oraz „gigantycznymi utrudnieniami w codziennym funkcjonowaniu”. I zastanawiam się co jest nie tak z prawicą, bo komentarze po drugiej stronie Bałtyku niewiele się różniły. Reakcją bowiem radnego sztokholmskiego z ramienia konserwatywno-liberalnych Moderatów Dennisa Wedina na zakaz poruszania się pojazdami spalinowymi na obszarze zaledwie 20 przecznic było stwierdzenie, że „wykluczy się w bardzo drastyczny sposób tych, których nie stać na samochody elektryczne”. Poseł tej samej partii Lars Beckman poszedł jeszcze dalej proponując odebranie lokalnym włodarzom mandatu do wprowadzania Stref Czystego Transportu. Jak się te reakcje Moderatów mają do słów premiera Ulfa Kristerssona, który w wywiadzie dla „Expressen” powiedział, że jego partia będzie „zieloną prawicą”, która ograniczy ruch samochodowy w dużych miastach? Tego, kto zna odpowiedź zapraszam do dyskusji.

Strefa Czystego Transportu stymulacją innowacyjnych rozwiązań transportowych

Na szczęście Sztokholmem rządzi lewica wraz z Zielonymi, a ci uważają, że jakość powietrza wzdłuż wielu ulic i placów sztokholmskich jest zła czy wręcz szkodliwa, więc najwyższa pora coś z tym zrobić. Tak zmiany uzasadniał w wypowiedzi dla „Mitt i” przewodniczący Komisji ds. Środowiska i Transportu Martin Solberg z partii Zielonych. Z kolei radny Zielonych Lars Strömgren w rozmowie z TV4 dodał, że chodzi też o zmniejszenie natężenia hałasu w mieście. W rozmowie z SVT dodał, że ta zmiana będzie przedsiębiorców stymulować do rozwijania innowacyjnych ekologicznych rozwiązań transportowych. I pewnie sobie myślicie, że to koniec zmian w mieście, które nawet nie ociera się o ten poziom smogu, który mamy regularnie w Polsce. A to nie wszystko. Zostaną też podniesione ceny za parkowanie. W Krakowie kierowca za abonament mieszkańca płaci miesięcznie zaledwie 10 zł, w Sztokholmie (strefa 2 i 3) od 1 lutego 2024 sztokholmczyk zapłaci 1 600 koron, co przy obecnym kursie daje 616, 96 zł. Oznacza to, że parkowanie mieszkańców Krakowa jest o 6 160% tańsze. Planowana w Krakowie Strefa Czystego Transportu obejmie zaledwie 2% aut jeżdżących po Krakowie. A ludzie chorują i umierają za wygodnictwo i egoizm kierowców. Ale też za strach władz, które nieustannie uginają się przed krzykaczami za kółkiem.

Buycoffee.to

Uważasz ten tekst za przydatny i wartościowy? Wesprzyj mnie wirtualną kawą. Dziękuję!

Buycoffee.to/szkicenordyckie

Źródła – Sztokholmska Strefa Czystego Transportu:

  1. Kurs średni walut obcych w złotych, 8.12.2023, 1 SEK = 0,3856 zł.
  2. Björn Lundberg, Göran Pershagen „Spädbarn som utsätts för luftföroreningar riskerar försämrad lungfunktion tidigt i livet”, 21.06.2022. Dostęp: 10.12.2023, godz. 19:27. Link: https://nyheter.ki.se/spadbarn-som-utsatts-for-luftfororeningar-riskerar-forsamrad-lungfunktion-tidigt-i-livet.
  3. Pia Heick „Luften i Stockholm den renaste på 30 år”, 15.11.2022. Dostęp: 10.12.2023, godz. 17:49. Link: https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/luften-i-stockholm-ar-den-renaste-pa-30-ar.
  4. Victor Malmcrona „Gamla stan tappar 130 p-platser – blir stadsmiljözon”, 6.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 18:53. Link: https://www.mitti.se/nyheter/gamla-stan-tappar-130-pplatser–blir-stadsmiljozon-6.3.179534.483be700b6.
  5. Pia Heick „Trafikförslagen för Gamla stan – ris och ros”, 6.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 18:00. Link: https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/trafikforslagen-for-gamla-stan-ris-och-ros–j46hlc.
  6. Sanna Lüning „Boendeparkering ska bli 500 kronor dyrare”, 6.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 18:37. Link: https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/boendeparkering-ska-bli-500-kronor-dyrare–6cztwi.
  7. Ebba Torstensson „Bensin- och dieselbilar förbjuds i Stockholms innerstad”, 10.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 19:15. Link: https://www.aftonbladet.se/nyheter/a/EQelpA/bensin-och-dieselbilar-portas-fran-stockholms-innestad.
  8. SVT Nyheter Stockholm „Fossilfritt i Stockholm city – hur påverkas du? Se vad läsare skrivit i chatten”, 10.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 17:58. Link: https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/fossilfritt-i-stockholm-city-hur-paverkas-du-dela-med-dig-i-chatten–345hg7.
  9. Pia Heick „Bensin- och dieseldrivna bilar förbjuds i centrala Stockholm”, 10.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 17:34. Link: https://www.svt.se/nyheter/lokalt/stockholm/bensin-och-dieseldrivna-bilar-forbjuds-i-centrala-stockholm–an4nkd.
  10. Sven Elander „Moderata bensinvreden när fossilbilar begränsas i Stockholm”, 10.10.2023. Dostęp: 9.12.2023, godz. 21:27. Link: https://klimatgranskaren.se/moderata-bensinvreden-nar-fossilbilar-begransas-i-stockholm/.
  11. Lorentz Tovatt „Stopp för fossilbilar i Stockholm city”, 10.10.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 16:51. Link: https://klimatgranskaren.se/stopp-for-fossilbilar-i-stockholm-city/.
  12. Nyhetsmorgon”Stopp för fossilbilar i centrala Stockholm 2025: Det får stor effekt”, 11.10.2023. Link: https://www.tv4play.se/klipp/644959adf08ee57609a0.
  13. Kw/ jos ”Spór o strefę czystego transportu w Warszawie. PIS: presja ma sens. Rada Warszawy podjęła decyzję ws. Referendum”, 16.11.2023. Dostęp: 8.12.2023, godz. 20:41. Link: https://www.pap.pl/aktualnosci/spor-o-strefe-czystego-transportu-w-warszawie-pis-presja-ma-sens-rada-warszawy-podjela.
  14. „Miljözon klass 3”, dostęp: 13.11.2023. Link: https://trafik.stockholm/trafiksakerhet-trafikregler/miljozoner/miljozon-klass-3/.
  15. „Oświadczenie w sprawie Strefy Czystego Transportu (SCT)”, 22.11.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 19:50. Link: https://ztp.krakow.pl/wszystkie-aktualnosci/sct/oswiadczenie-w-sprawie-strefy-czystego-transportu-sct.html.
  16. Wilma Backman „Här sugs koldioxid upp ur atmosfären i Stockholm”, 3.12.2023. Dostęp: 10.12.2023, godz. 19:02. Link: https://www.svt.se/nyheter/inrikes/har-sugs-koldioxid-upp-ur-atmosfaren-i-stockholm–298eck.
  17. „Resultat – Miljözon klass 3”. Dostęp: 10.12.2023. Link: https://vaxer.stockholm/tema/dialog-och-samrad/medborgarpanelen/resultat-miljozon-klass-3/.
  18. „Miljözoner – frågor och svar”. Dostęp: 10.12.2023, godz. 19:11. Link: https://www.mp.se/stockholm/just-nu/miljozoner-fragor-och-svar/.